Obilježeno 146 godina od oslobođenja Bara od Turaka
Juče, na dan Sv. Arhiđakona Stefana u Baru je svečano obilježena 146. godišnjica od oslobođenja Bara od Otomanske imperije. Srpska narodna čitaonica, najstarija institucija kulture u gradu pod Rumijom (osnovana 1881. godine) organizovala je svečanost na kojoj su evocirane uspomene na slavne dane crnogorske i barske istorije.
Tog 9. januara 1878.godine Bar je oslobođen od Turaka nakon viševjekovne okupacije.
"Vjenčavam te srpsko more, sa slobodom Crne Gore" – stihovi su kralja Nikole nakon konačne pobjede nad Turcima u Baru prije 146 godina.
Početkom novembra 1877. godine knjaz Nikola I Petrović Njegoš je glavninu svojih snaga – 20 bataljona i 18 topova koncentrisao u rejonu Virpazara. Sa ostalim snagama demonstrirao je prema Spužu i Podgorici, da bi zavarao Turke.
Izvukavši topove na visove Sutormana, crnogorska vojska je nastupala prema Baru u dvije kolone: desna, jačine 12 bataljona i 16 topova, pod komandom vojvode Maša Vrbice, pravcem Sutorman – Zupci – Bar, i lijeva, jačine osam bataljona i dva topa, pod komandom vojvode Ilije Plamenca, pravcem Sutorman – prevoj Bijela Skala – Bar a jedan dio se izdvojio prema Skadarskoj krajini.
Tursko utvrđenje na Sutormanu branila je jedna četa sa dva topa,Bar dva tabora nizama, oko 1800 bašibozuka i 15 topova, a utvrđenja Haj-Nehaj i Volujicu po jedna četa. Na moru su Turci u dom dijelu Jadranskog mora imala eskadru jačine dve krstarice, dvije fregate i jedan manji ratni brod.
Kada su uspjeli da zauzmu utvrđenje Sutorman, crnogorska vojska se pregrupisala i 16. novembra, sa četiri bataljona i 16 topova, zauzela je dominirajuće položaje oko Bara. Tri bataljona su bila upućena prema barskoj luci,dok je vojvoda Plamenac sa ostalim snagama zauzeo položaje prema Skadaru i Ulcinju. 17. novembra bilo je zauzeto utvrđenje Volujica i bila je uspostavljena kontrola nad barskom lukom, a 27. novembra utvrđenje Nehaj.
Glavnina turskih snaga se u Starom Baru se veoma uporno branila podržavana sa pet ratnih brodova, koji su iz barske luke svakodnevno tukli položaje crnogorske vojske oko grada.
Izgubivši svaku nadu u dolazak pojačanja, Turci su se 9. januara 1878. godine predali i tom prilikom je bilo zarobljeno 2237 vojnika i 15 topova.
Srpska pravoslavna crkva i njeno sveštenstvo tradicionalno služe pomen oslobodiocima Bara, postradalim za krst časni i slobodu u ove božićne dane prije 145.godina.
Na spomeniku oslobodiocima grada Bara koji je izgradila Srpska narodna čitaonica 1881.godine u Starom Baru, sa granatom na vrhu, stoji sledeći tekst:
"BAR, SVOM VITEŠKOM OSLOBODITELJU KNJAZU NIKOLI I.
JA IZGLEDAM KAO KAKVA STIJENA, VJEKOVIMA KIŠOM IZJEDENA. AL` NE ŽALI GOSPODARU SLAVNI. TEK MI DANAS SJAJU SRETNI DANI...
SRPSKA NARODNA ČITAONICA 25 MARTA 1881"
Poznati arheolog mr Mladen Zagarčanin ranije je kazao da je ovaj spomenik „slavnome i besmrtnome“ napravljen od komada ukrasa i natpisa prikupljenih nakon stravične eksplozije municije 1881. u crkvi Svetoga Đorđa, „pretvorenoj u Sultan –Ahmetovu džamiju 1705.“
"Odbor koji nije imao ni arheološkog ni epigrafskog znanja sagradio je jedan od najljepših lapidarijuma na jadranskoj obali, lapidarijuma svih epoha koji se pružaju od Vizantije pa do osmanskog doba, svjedočeći o njegovom milenijumskom postojanju, i da simbolički pruži prikaz nade da će suživot biti moguć kao što ukrasi raznih stilova i vjerskih opredjeljenja stoje jedan pored drugoga", rekao je Zagarčanin.
Obnova Srpske narodne čitaonice
Srpska narodna čitaonica u Baru je osnovana 22. marta 1881. godine, nakon osvajanja Starog Bara (Knjaževina Crna Gora) i protjerivanja turske vlasti 1878. godine. U to vrijeme to je bila jedina i ujedno kulturna institucija u gradu. Neki od osnivača bili su generalni vikar Josip Kolović (koji je održao zdravicu o slozi i poklonio nekoliko knjiga),pjesnik Milo Jovović i Vasilj Zagarčanin. Prvi predsjednik je bio Tomo Oraovac, a potpredsjednik imam Šabić. Dakle, činili su je Srbi pravoslavne, muhamedanske i rimokatoličke vjere.
Glas Crnogorca je pisao 1881. godine: Koliko su Barani skloni napretku, ovijem su zasvjedočili i dokazali s kakvom gotovošću i požrtvovanjem potpomažu da se prosvjeta širi; tu sam vodjeo mnogo ljudi koji ne znaju ni svoga imena zapisati, i dolazili su s molbom, da se prime njihove pomoći. Većinu sam slušao, kako između Srba pravoslavnih, tako i između Srba katolika i muhamedanaca, đe govore: za ovakve svrhe nemojte nas braćo nigda požaliti. S čega budi im vječna slava i divan spomen među potomstvo! Dana 17. decembra 1891., na vanrednoj skupštini čitaonice, izglasan je Ustav Srpske narodne čitaonice u Baru. Imao je 39 članova. Čitaonica je s manjim prekidima radila do 1916. a potom, tokom kraćeg perioda, i u Kraljevini Jugoslaviji. Obnovljena je sredinom marta 1953. pod novim imenom, Gradska biblioteka i čitaonica "Ivo Vučković", a kroz brojne novinske i publicističke priloge pojedinci dugi niz godina krajnje zlonamjerno o Srpskoj narodnoj čitaonici iz 1881. pišu kao o "Barskoj narodnoj čitaonici", s namjerom da negiraju srpsku suštinu i pripadnost Bara, Crne Gore i stanovnika ovog grada i države srpskom biću kroz cijelu istoriju.
Dana 4. juna 2017. godine, Srpska narodna čitaonica - Bar ponovo je obnovljena pod svojim izvornim imenom. Ona je danas, pored ostalog i izdavač - osnivač Barskog portala.
