Carigrad očima jednog pesnika (2): Večni grad na Bosforu - od Konstantina Velikog do današnjeg Istanbula
PIŠE: Igor Rems
Konstantinopolj ili Carigrad smešten je na poluostrvu između Mramornog mora, Bosforskog moreuza i zaliva Zlatni rog. Bio je prestonica tri velika carstva – Rimskog (330–395), Vizantijskog (395–1453) i Osmanskog (1453–1923).
Nakon osnivanja moderne Republike Turske, čija je prestonica Ankara, nekadašnji Konstantinopolj, ili Carigrad, a današnji Istanbul (17 miliona stanovnika), ostao je najveći grad u današnjoj Turskoj, koji se prostire na dva kontinenta, Evropi i Aziji. Grad je i danas sedište Vaseljenske patrijaršije, koja je duhovni centar Pravoslavne crkve.
Carigrad je slovenski naziv za grad, prestonicu Istočnog rimskog (Vizantijskog) carstva i današnji Istanbul u Turskoj. Predstavljen je na nekoliko načina, u zavisnosti od jezika, na primer: staroslovenski: Cѣsargradъ; crkvenoslovenski: Carьgradъ; ruski: Carьgrad; južnoslovenski jezici: Carigrad ili Carigrad, u zavisnosti od pisma; slovački: Carihrad; češki: Cařihrad; poljski: Carogród; ukrajinski: Cargorod; takođe Czargrad i Tzargrad.
U Srbiji, Crnoj Gori i BiH takođe se koristi Carigrad umesto Istanbul. Carigrad je staroslovenski prevod grčkog izraza Βασιλὶς Πόλις. Kombinacijom slovenskih reči „car“ i „grad“, značio je „Grad cara“.
Istorija
Nakon pobede u građanskim ratovima (324. godine), rimski car Konstantin I Veliki obnovio je i proširio grad Vizantion, koji je postojao kao grčka kolonija od 7. veka pre nove ere. Pokrenuo je masovnu građevinsku kampanju: hipodrom je obnovljen, izgrađene su nove palate, podignuta je ogromna Crkva Svetih apostola i novi zidovi tvrđave.
Kao rezultat ove velike gradnje, grad se višestruko proširio, a stanovništvo se povećalo zbog migracija iz evropskih i azijskih regiona.
Mnogi istraživači veruju da je 11. maja 330. godine Konstantin zvanično preselio prestonicu Rimskog carstva u grad na Bosforu i nazvao ga Novi Rim, koji je ubrzo preimenovan u Carigrad. Međutim, kako je pokazao V. V. Serov, status prestonice se postepeno razvijao, prolazeći kroz nekoliko faza – od grada Konstantina do prestonice rane Vizantije.
Grad je potom brzo rastao i razvijao se, što je dovelo do izgradnje novih gradskih zidina tokom narednih decenija, za vreme vladavine cara Teodosija II. Gradske zidine, koje su sačuvane do danas, obuhvatale su sedam brda – isti broj kao i Rim.
Nakon smrti Teodosija I, 395. godine, Rimsko carstvo je konačno podeljeno na Zapadno rimsko carstvo i Istočno rimsko carstvo. Nakon pada Zapadnog rimskog carstva (476), Istočno carstvo se tradicionalno nazivalo svojim kasnijim istoriografskim imenom, Vizantijsko carstvo, ili jednostavno Vizantija, iako to nikada nije bio njegov zvanični samonaziv. Do kraja postojanja Vizantijskog carstva, ono se na grčkom nazivalo „Rimsko carstvo“, a njegovi stanovnici su se nazivali „Rimljani“.
Tokom vladavine cara Justinijana, od 527. do 565. godine, Carigrad je ušao u „zlatno doba“. Pet godina nakon početka njegove vladavine (532. godine), grad je doživeo pobunu Nika, veliki ustanak koji je opustošio grad, uključujući i spaljivanje Svete Sofije.
Nakon brutalnog gušenja pobune, Justinijan je obnovio prestonicu, privlačeći najbolje arhitekte svog vremena. Podignute su nove zgrade, hramovi i palate, a centralne ulice novog grada bile su ukrašene kolonadama.
Izgradnja Svete Sofije, koja je postala najveća crkva u hrišćanskom svetu i ostala to više od hiljadu godina – sve do izgradnje bazilike Svetog Petra u Rimu – zauzimala je posebno mesto.
„Zlatno doba“ nije bilo bez problema: sredinom 6. veka kuga je odnela veliki broj života stanovnika grada, a 557. godine grad je pretrpeo snažan zemljotres.
Grad je brzo rastao, postajući prvo svetski trgovački centar, a ubrzo i jedan od najvećih gradova na svetu. Često se nazivao jednostavno „Grad“.
Na svom vrhuncu, površina grada bila je ogromna za tadašnje prilike, a njegovo stanovništvo brojalo je stotine hiljada ljudi, približno deset puta više od tipične veličine najvećih evropskih gradova.
Konstatinov stub
Stub je sagrađen 328. godine, po nalogu cara Konstantina I Velikog (vladao 306–337). Podignut je na Trećem brdu Carigrada, a trebalo je da evocira Rim, izgrađen na sedam brda, i da simbolizuje vezu između stare prestonice carstva i „Novog Rima“.
Svečano otkrivanje stuba održano je 11. maja 330. godine. Predstavljao je mešavinu hrišćanskih i paganskih tradicija: prema predanju, tokom ceremonije osvećenja nove prestonice, car je, u prisustvu hrišćanskih crkvenih jeraraha i visokih predstavnika paganskog sveštenstva, lično zazidao dršku Nojeve sekire, Mojsijev kremen i ostatke Isusovog hleba, kao i paladijum – drvenu statuu Palade Atine iz Troje, nekada čuvanu u Rimu – ispod podnožja stuba.
Zlatna statua Konstantina postavljena je na vrhu stuba.
(Nastaviće se)
