PIŠE: Igor Rems, akademik
Međunarodni Poetski Festival Poetske Večeri „Kurta d Argiš“ je završen. Na ovom Festivalu preovladavao je španski jezik iako je oficijelno sve išlo na engleskom, ali nije ni čudo kada je bilo toliko pesnika iz Srednje i Južne Amerike, plus nekoliko pesnika iz Španije.
Susret sa Rumunijom, nekada našom susednom i prijateljskom zemljom, posle toliko godina, poslednji put sam bio u Rumuniji negde sredinom i krajem devedesetih, ostavio me poprilično ravnodušnim jer sam bio pod utiskom da je to zemlja, sada već, toliko godina u EU.
Znam, kada sam prvi put posetio Rumuniju, izgledala mi je jadno i bedno upoređujući je sa nama! Koliko smo tada mi bili daleko od Rumunije!
Zašto Rumunija i zašto sve ovo ?
Po najnovijim Haplo istraživanjima Srbima su najsrodniji Hrvati i Rumuni!
Na bukureštanskom aerodromu Otopeni (Henri Koanda) sačekao me šatl koji treba da me prebaci do gradića Kurta d Argiš, inače, udaljen prema severu nekih 175 km, glavnim središtem, nekada, Vlaške kneževine ili Vlaškog vojvodstva, gde se održava poetski festival!
Georgi, tako se zvao vozač, žalio se da Rumunija nije bila spremna da uđe u EU. I ne samo da nije bila spremna nego je veliki deo populacije, čim su se otvorile granice, Rumuniju napustio.
Nekako smo brzo prešli na demokratiju i liberalnu ekonomiju, platili visoku cenu, nastavlja Georgi, i još uvek je plaćamo, da bi izabrana grupa živela dobro!
Sredinom sedamdesetih učili smo u gimnaziji da Rumunija ima oko 23 miliona stanovnika, tada je bila po broju stanovnika i veličini kao Jugoslavija. Sada u Rumuniji živi 16, 5 miliona stanovnika. Pretpostavljam da je Georgi, da ne bismo ušli u gradsku gužvu Bukurešta, poznavajući grad, odlučio da idemo periferijom, a to je moram da priznam i najbolji način da vidite kako grad izgleda, bez onog strogog gradskog jezgra koje vas na trenutak obmane.
Tako smo krenuli periferijom koja je podsećala na periferiju Beograda ili da budem precizan, mnogo je podsećala na Surčin ako se odlučite po sletanju aviona da uzmete gradski autobus koji Surčinom ide do Zelenog Venca. Istine radi, Surčin mnogo bolje izgleda. Tako sam se upoznao sa ovim delom Bukurešta.
Na periferiji se nalazi industrijska zona kao u većini evropskih gradova, gde preovladavaju zapadne firme, koje novom kolonizacijom ostvaruju ekstra profit! Nemačke firme po svom izgledu ne zaostaju za onim iz zemlje porekla. Sve je precizno urađeno: od objekata preko uređenja parkiga, zasađenog drveća... zaista pomislite da ste u Nemačkoj, a onda kada prođete njihov objekat vraćate se u surovu balkansku svakodnevicu.
Prolazeći razrovanim ulicama stižemo do autoputa koji povezuje Bukurešt sa Piteštijem. Georgi kaže da je Pitešti jedan od najznačajnijih industrijskih gradova u Rumuniji, da je tu njihova najveća rafinerija koja se proteže na 12 kilometara...Pitešti je grad od nekih130. 000 hiljada duša, smešten u ravnici, veliki industrijski centar pokrajine Argiš. Ne treba ga nikako mešati sa Ploeštijem.
Oba grada se nalaze skoro na istoj geografskoj širini a udaljeni su jedan od drugog nekih 100 kilometara.
Inače, Ploešti je za vreme drugog svetskog rata snabdevao nemačke trupe, krak Jug, sa naftom i potrebnim gorivom u „blic krigu“ protiv SSSR-a.
Čelnici antihitlerovske koalicije su znali da će uništenjem rafinerije u Ploeštiju zaustaviti nemačku razarajuću mašinu. Ameri i Englezi vežbali su u Libiji napad na Ploešti a jedan od najžešćih usledio je 1-og avgusta 1943. godine. Poletela su 178 liberatora, avioni bombarderi koji je svaki imao 10 članova posade.
Sećam se da je moja majka pričala kako se jednog letnjeg dana 1943. ili 1944. godine zacrnilo nebo nad Barom od mnoštva velikih aviona...
Snimci su pokazali da je u ovom napadu 40% postrojenja bilo uništeno. Nemci su za desetak dana ponovo sve osposobili jer im je Ploešti bio žila kucavica ali je Amerikance skupo koštao napad: oboreno je 57 aviona!
I dok tako jurimo autoputem Georgi pun srdžbe i besa govori o onome što je i nama i te kako poznato: korupciji, nepotizmu, obezvređivanju radničkih prava, skupom životu, bednim zaradama, kolonijalnom statusu...
Ravnicom kojom se krećemo preovladavaju polja suncokreta, tu i tamo polja kukuruza koja su u dosta jadnom stanju!
Prolazimo kroz Pitešti dolinom reke Argiš i polako se penjemo blagim obroncima Karpata. Stižemo u grad Kurta d Argiš. Na prvom gradskom kružnom toku primećujem veliku statuu vojvode Basaraba, preko ulice na drugoj strani crkva u vizantijskom stilu, još ne znam kako se zove, a odmah preko puta crkve veliki parkig iza koga je smešten muzej.
Ulazimo u glavnu ulicu koja je jednosmerna i od početka do kraja a dugačka je oko jedan kilometar nalaze se i sa jedne i sa druge strane velike krošnje lipa pa imate utisak da prolazite nepreglednim tunelom.
Dolazimo do hotela i prvo što mi upada u oči je naziv: Posada!!!
Znam šta na mom jeziku znači posada: avionska posada, posada broda, posada tenka...naravno da me interesuje poreklo reči, jer nama pesnicima su reči osnovno sredstvo „rada“.
Naziv hotela stoji u uzajamnoj povezanosti sa vojvodom Basarabom, rođen 1270. ili 1280. a vladao od 1310-1352. Za njegovo ime, postoje dva tumačenja. Prvo, potiče od kumnskog porekla a znači „otac kralj, Basar znači vladati a aba znači otac. Drugo tumačenje je dao Bogdan Perticeisku Hasda, krajem 19. veka, koji zagovara ideju da je njegovo ime autohtono i da potiče od reči ban što znači vladar i dačke reči saraba (čitaj starosrbske) što znači „glava“ ( još uvek prisutno unekim rumunskim regijama) ali je danas ova etimologija potpuno zanemarena.
Basarabov otac Tihomir bio je sigurno prvi vojvoda koji je vladao celom Vlaškom dok Vlad Basarab I postaje mađarskim vazalom negde 1324-1325 godine.
Vojvoda Basarab I je vladao Vlaškom do 1352. Bio je u rodbinskim vezama sa bugarskom porodicom Asen preko svoje kćerke Teodore koja je bila udata za Jovana (Ivana) Asena kome je car Mihailo Šišman bio ujak. Iz tog razloga Basarab I učestvovao je u bitci na Velbuždu 1330 godine gde su Bugari potučeni do nogu a sam car Mihailo Šišman izgubio život.
U tom razdoblju cela Vlaška kneževina se naslanjala na Bugarsku čija granica je bila sam Dunav. Poražena bugarska vlastela tražila je od Stefana Dečanskog da se ujedini sa Srbijom. Kralj je to odbio, zadovoljio se da na presto vrati sestru Anu i njenog maloletnog sina Jovana Stefana koji je vladao do 1331-e godine. Godine 1331. na presto dolazi Jovan (Ivan) Stratimirović Aleksandar, oženjen Teodorom, kćerkom Jovana Basaraba. Dušan Silni se ženi Jelenom sestrom bugarskog kralja Jovana Aleksandra 1332. godine.
Ostaje pitanje, imajući u vidu sve istorijske okolnosti, rodbinske veze, da li je vlaški vojvoda ili knez Basarab I priznavao srbsku vlast za vreme Dušana Silnog jer postoje nemačke mape koje pokazuju da srbskom carstvu pripadaju Vlaška i Moldavija., odnosno sve srbske zemlje.
Pod Basarabom Vlaška se oslobodila vazalnog odnosa koje je imala prema Mađarskoj i kralj Karolj Robert Anžujski je hteo da ponovo stavi pod svoju zastavu Vlaško vojvodstvo.
Ukazala mu se prilika odmah posle bitke kod Velbužda gde je Basarab pretrpio poraz zajedno sa Bugarima. Basarab je pokušao da umilostivi kralja Karolja ponudivši da plaća danak od 7000 srebrnjaka i da pošalje svog sina kao taoca na mađarski dvor u Višegradu, današnjoj severnoj Mađarskoj. Ali kralj Karolj nije bio oduševljen ovim predlogom nego je okupio znatnu vojsku, oko 30000 vojnika, sa rečima da će vojvodu izvući za bradu iz njegovog brloga.
Kralj Karolj je upao u Kurta d Argiš, vojvodinu prestonicu ali ona je bila napuštena, vojvoda se sa vojskom sklonio u planine.
Vojvoda Basarab je imao oko 10000 konjanika, pešadije i strelaca i odlučio je da kralju Karolju napravi zasedu prilikom Karoljevog povratka. Tako je i došlo do bitke kod Posade u novembru 1330- e godine u kojoj je mađarski kralj do nogu potučen a tom prilikom je izginula brojna vlastela, transilvanijski vojvoda a i sam sveštenik koji je pratio kralja.
U povelji iz 1335. kralj Karolj priznaje da mu je život spasio Nikola sin nekog Radoslava koji je zadržao pet vlaških konjanika dajući vremena samom kralju da pobegne.
Basarab je 1340. godine obnovio palatu i utvrde a najverovatnije je 1344. svog sina Nikolu Aleksandra odredio za naslednika.
Po dokumentima svog unuka Vladislava I Vlaića Basarab je umro 6860 godine po vizantijskom kalendaru što odgovara 1351-52 godini.
11. Jul
Posle ručka odlazim da vidim crkvu o kojoj još ništa ne znam. Na raspolaganju imam dva puna sata jer u 18 časova, u velikoj sali opštine Kurta d Argiš biće svečano otvaranje Mećunarodnog Poetskog Festivala gde će se gostima obratiti predsednik opštine.
Crkva je posvećena Sv. Nikoli. Njena izgradnja počela je u vreme vladavine vojvode Basaraba a freskoslikana u periodu 1365 – 1369 godine. Interesantno je da je crkva bila pod Ohridskom arhiepiskopijom!
Prepoznaje se karakterični vizantijski rukopis ( 12 – 14 vek, možda i 11) u obliku upisanog krsta sa kupolom na sredini i sa naknadno dozidanom pripratom rađenom kao i ostali deo u alternaciji kamena i opeke, tipično za moravsko graditeljstvo ali su bočne pevnice u ravni severnog i južnog zida. Kube je raščlanjeno dubokim profilisanim prozorima što povećava volumen jer je u graditeljskom smislu malo i usko u odnosu na korpus crkve.
Na timpanu pročelja vide se, gde je bio naslikan deizis, izviše vrata ktitorski natpis. Crkva je od poda do kupole freskoslikana ali joj je neohodna restauracija jer su freske u dosta lošem stanju. Čudi me da to nije urađeno jer je to jedno od najznačajnijih kulturnih dobara današnje države Rumunije. Mada, podupreti svodovi železnim profilima prejudicira skoru restauraciju. Ovim predpripremnim radom povređen je freskoslikani korpus. Sva crkva je ispisana, tamo gde se slova još vide, čistim i prepoznatnjivim srbskim pismom. Na nekoliko mesta lepo se vidi slovo C...
Interesantan je ikonostas, napravljen ne baš po kanonskim pravilima, koji je oslikan malim slikama, a koji u jednom redu, zadnjem, trećem i najnižem, pokazuju Lazarevo vaskrsnuće, Isusov put, Raspeće...
U 18 časova u Velikoj sali oštine posle govora svih predstavnika predstavljena je Elena Dimitriu Vasilieva sa nekoliko muzičkih numera a onda su predstavljeni i svi učesnici
12 Jul
Posle doručka, s obzirom da je danas Petrovdan, odlazim u obilazak nekoliko manjih crkava koje se nalaze u blizini. Crkve su ispunjene do poslednjeg mesta. Sve žene, ima ih više nego muškaraca, imaju obavezne marame kojima su pokrile glavu. Začudilo me da mnoge žene ispisuju na malim ceduljama, verovatno, sve ono što žele da popovi pročitaju za vreme službe. Te cedulje ubacuju u posebne sandučiće.Zapalio sam sveće i požurio da ne kasnim jer program je trebao da počne u 9 i 30!
Istog dana u 18 i 30 bilo je svečano otvaranje poetskog feastivala na kojem je predstavljena Antologija dvadestrećih po redu poetskih susreta u kojima su svi učesnici čitali po jednu pesmu na maternjem jeziku a ista je pročitana na engleskom i rumunskom jeziku.
13 jul
Subota počinje obilaskom manastira Corbii de Piatra iz devetog veka a nalazi se u Podkarpatju. Manastir je zapravo napravljen u steni, dosta oštećen ali još uvek se, sa naporom, razaznaju ćirilična slova.
Odlazimo u posetu hidrocentrali Vidraru koja se nalazi na 830 metara nadmorske visine,što je 8 hidrocentrala u Evropi i 20. u svetu.
Impozantno deluje kada se gleda sa visine od 155 metara. Jezero je dugo 10,3 km, površine 8,93 kvadratna kilometra i širine 2,2 km. Brana je napravljena na reci Argiš, na samom dnu potopljeno je jedno vlaško selo
Ostala nam je za danas još poseta prebivalištu, utvrđenju vlaškog vojvode Vlada Tepeša.Vlad III Cepeš (rum) rođen je 1431. u tvrđavi Sigišoara (Transilvanija) od oca Vlada II i majke Snežane, moldavske princeze. Imao je starijeg brata Mirču i mlađeg polubrata Radua.
Iste godine kada je rođen, njegovog oca je u Ninbergu nemački car i ugarski kralj Žigmund Luksemburški uveo u vojni krstaški Red Zmaja čime je stekao nadimak Dragon-Zmaj, kasnije dodavanjem rumunskog ul dobija ime Drakul.
Poveren mu je zadatak borbe s Osmanlijama na granici Transilvanije i Vlaške. Ime Drakul dobio je po svom ocu.
Viteški Red Zmaja osnovan je 12. decembra 1408. godine a osnovao ga je ugarski kralj Žigmund Luksemburški. Despot Stefan Lazarević bio je prvi od 24 člana ovog reda.
Pripadnici ovog reda imali su pravo da na svom grbu prikažu zelenog zmaja koji repom drži vrat a na sklopljenim krilima ima crveni krst.
Vlad je bio poštovan kao narodni heroj i u drugim delovima Evrope zbog zaštite hrišćanskog stanovništva severno i južno od Dunava. Značajan broj običnog naroda i ostalih bojara (plemića) preselio se severno od Dunava do Vlaške jer su ga prepoznali kao vođu u odbrani od Osmanlija.
Vlad III vladao je Vlaškom u tri navrata: 1448,1456-1462. i 1476. godine. Poznat je po tome što je tokom svoje vladavine, navodno, sprovodio surove metode u odbrani od osmanskih osvajača, naročito nabijanjem na kolac, pre svega zarobljenika i njihovih pomagača.
Postoji nekoliko varijanti priče o smrti Vlada III (1476). Jedina nesporna činjenica jeste da su Osmanlije odsekli Vladu glavu i poslali je u Carigrad sačuvanu u medu, gde ju je sultan prikazivao na kocu kao dokaz da je Kazika bej, kako su ga zvali Turci, konačno mrtav. Takođe je poznat i kao inspiracija za ime vampira u romanu Drakula irskog književnika Brema Stokera.
Vlad III Cepeš nalazi se i na spisku darodavaca manastira Hilandara na Svetoj Gori. Njegovo utvrđenje visoko u planinama Karpata nismo mogli da posetimo iz jednostavnog razloga jer je tvrđava puna medveda a medvedi su zaštićeni rumunskim zakonom.
U 19 časova u opštinskoj svečanoj sali predstavljen je znameniti rumunski umetnik Grigori Leše koji je sa svojim orkestrom izveo neobičan splet recitala rumunskih tradicionalnih pesama.
14 jul
Posle doručka odlazimo u obilazak Manastira Kurta d Argiš. Prema legendi, manastir svetog Nikole gradio je majstor Manole na ostacima stare mitropolije između 1512. i 1517. godine, u vreme svetoga vladara Njegoja Basaraba i njegove supruge Srbkinje Despine.
Milica Despina Branković ( 1485 – 1554) je peta kćerka Jovana Mladenovića-Brankovića (1462-1502), vladao od 1493 do 1502 i njegove žene Jelene(14?? - 1544 umrla kao monahinja Platonida) iz srbske porodice Jakšić. Vojvoda Njegoje i Jelena imali su šestoro dece: tri sina (Teodosije, Petar i Jovan) i tri kćerke (Stana, Roksanda i Angelina).
Sveti Njegoje Basarab je osveštao crkvu, a originalni freskopis završio je njegov zet vojvoda Radu V Afumati (Jovan Radul)) koji ga je nasledio na prestolu. Freske je oslikao tada najčuveniji zograf Dobromir iz Trgovišta 1565-1569 godine.
Crkva je obnavljana nekoliko puta, jer su je palili Turci i opljačkali Mađari. Posljednja obnova bila je u vreme vladavine prvog rumunskog kralja Mihaila Prvog, po projektu francuskog arhitekta Andre Lecomte du Noüy i tada je umanjena istorijska vrijednost spomenika jer je ispisana latinicom, mada su na jednoj strani zida ostavljene stare freske ispisane srbskom ćirilicom.
Očuvani delovi ovih, prvobitnih, fresaka čuvaju se u Nacionalnom umetničkom muzeju u Bukureštu. Crkva je zidana u vizantijskom stilu u obliku grčkoga upisanoga krsta sa proširenim pronaosom sa 12 monolitnih stubova, koji simbolizuju 12 svetih apostola.
Unutrašnjost crkve potiče iz 1886. godine. Ceo životopis je rađen na zlatnoj podlozi. Polijeleji i sav mobilijar su izrađeni u pozlaćenoj bronzi. Ikonostas je u pozlaćenoj bronzi, stubovi na ikonostasu su od oniksa, ikone u venecijanskom mozaiku murano, a pod je od mermera iz Karare. Ova crkva je jedinstvena pre svega u svojoj arhitekturi. Na spoljnim zidovima je rezbarija stara 500 godina, a jedna osobenost su i dva usukana (tordirana) tornja.
U crkvi, odmah kada se uđe, na desnoj strani , nalazi se ogromna freska kneza Lazara i knjeginje Milice.
Sačuvan je Despinin vez „felon“ za crkvu u Krušedolu na kome je izvezla imena članovasvoje porodice, sa datumom „15. juni 1519“ (godišnjica Kosovske bitke). Grobovi vladara Njegoja Basaraba i supruge mu Despine Milice nalaze se ispod podnih kamenih ploča uz južni zid priprate (pronaosa).
U 13 časova prisustvovali smo baptističko-ortodoksnoj ceremoniji krštenja. U 20 časova u velikoj sali hotela izveden je splet rumunskih tradicionalnih pesama i igara.
15 Jul
Danas u 11 časova u crkvi Sv. Nikole predstavljena je knjiga izraelske autorke Džordžije a učesnicima poetskog festivala obratio se i njegova eminecija vladika Kalinić.
Posle toga usledilo je čitanje pesama učesnika Festivala. U 19 sati u holu Basarabovog muzeja posle poetskog recitala učesnicima međunarodnog poetskog festivala zahvalio se na gostovanju presednik Dumitru M. Jon i Karolina Iliaku, umetnička direktorica koji su proglasili da je 23 MPF završen.
16 Jul
Posle doručka u 8 i 30 dolazi autobus i prebacuje nas na Međunarodni aerodrom Otopeni. U autobusu sabiram utiske i razmišljam o zemlji koju ću uskoro napustiti.
Ko su Rumuni? Kakva je njihova prošlost? Odakle ovakav jezik koji ima toliko srbskih reči? Sada je u upotrebi samo latinica a sve stare crkve i manastiri su ispisani srbskom Ćirilicom? Hiljadu pitanja mi se roje u glavi!
Od leve obale donjeg toka Dunava, do severnih karpatskih planina, danas se prostiru dve romanske nacije – Rumuni i Moldavci, koji su pokršteni na srpskom jeziku. Područja Vlaške i Moldavije i istorijske srbske zemlje su najstarija civilizacija protoevropljana– starosedelaca sa genetskom haplogrupom koju naučnici zovu Majkom Stare Evrope, kolevkom Lepenskog Vira, Vinče, Starčeva, Tripolja. Srednjovekovni jezički podaci o Moldaviji i Rumuniji svedoče da su nacije u ovim državama stvorene od Srba (kasnije prozvanih Slovena), inžinjeringom crkava i monarhija: Rimokatoličke i Protestanske crkve, Hasburške Monarhije, Nemačke, Francuske, Velike Britanije... na osnovu čega je stanovništvo Rumunije svrstano u romansku grupu naroda.
Stvaranje rumunske i moldavske „nacije“ je uslovljeno promenom srpskog jezika u stvorenu mešavinu sa latinskim, koja je nastala prikrivanjem antičkih i srednjovekovnih dokumenata koji potvrđuju da su njeni stanovnici slovenski Dačani ili dački Sloveni.
Ćirilica, kao drevno pismo kneževina Vlaške i Moldavije, od kojih je nastala veštačka država Rumunija u drugoj polovini 19. veka, prognana je iz javnog života „Romanije“, srbski nazivi se preimenuju, srbske reči u novorumunskom postaju arhaizmi.
Relja Novaković u knjizi Karpatski i likijski Srbi kazuje a pre njega „Bavarski geograf“ i Pavle Šafarik, kako su Srbi bili mnogoljudan i moćan narod od kojeg su postali svi današnji „Sloveni“.
Isto tvrde F. Kont i K. Jiriček, da je današnja teritorija Rumunije „matična zemlja“ Srba. Takođe, letopisac Jovan Zonara, koji je u svojoj „Hronici“ opisao rimsko osvajanje Dakije (današnje Rumunije i Moldavije), za koju kaže da je naseljena Srbima, jer je car Trajan zavojštio na srbske Dačane.
Carigradski hroničar Markelin naziva Karpate Srbskim planinama, a Dion Kasije u Rimskoj istoriji beleži, da je Likinije (danas rečeno to je Ličanin) bio Srbin na teritoriji današnje Rumunije i Moldavije koji je zatražio pomoć od karpatskih Srba, u vreme carskog sukoba Likinija i Konstantina Velikog.
The GERMANIA and AGRICOLA Caius Cornelius Tacitus : Sarmatis Dacisque: „Slovenska plemena“ su drevni pisci nazivali Sarmatima. Sarmatija je obuhvatala državu istočnno od Karpata, između reka Visle,Dona i Volge u Evropi, i prostirala se sve do Kavkaza i iranske visoravni, bez jasnih granica prema severu, što je za antičke istoričare bila terra incognita, odnosno Sarmatija. Pleme Sarmata su inače nazivali: Kraljevskim Srbima!
Sarmatija je po tadašnjim saznanjima bila Rusija. Dakija leži između Karpatskih planina na severu i Dunava, uključujući gornju Ugarsku, Transilvaniju, Vlašku i Moldaviju.
Geografska imena, na svakom području, potiču iz jezika starosedelaca, a antički kartografi beleže geografska imena na srbskom, od kojih su se neka zadržala: Baba, Piran, Risan,
Berana, Bihać, Bar, Debar, Lim, Bari, Bojan, Kolar, Kotur…R. Novaković navodi toponime i hidronime u Rumuniji, koji su i danas čisto srbski: Branište, Boka, Brašov, Golia, Deva, Dobra, Dobrota, Žilava Ikona, Izvorul (Reče), Kula, Livadea, Lipovanu, Marica, Mura, Okna, Popović, Padina, Pogana, Radovan, Rakovica, Rudo, Severin, Serbanešti, Slatina, Snagov, Srbi, Trgovište, Ub… knjiga: Karpatski i likijski Srbi.
O srbskom poreklu Rumuna pisao je i Sava Tekelija jedan od najobrazovanijih ljudi Austrougarskog carstva na razmeđi 18. i 19. veka. Njegovo delo je: Dokaz da Vlasi nisu rimljanskog porekla.
Rimska i Vizantijska državna dokumenta obiluju podacima o Dačanima.
Ovidije ih zove ne tim imenom nego: Geti (Goti), Sarbati, Ponti, Rašani a danas se zna da se sva ta imena odnose na Srbe. Bavarski Geograf potvrđuje da su to Sorabi, Sarmati, Skiti pa je i razumljivo da Ovidije nije razumeo srbski jezik Gota i Skita.
Ovidije piše prijatelju: ...vrlo često sam prisiljen da govorim sarmatski...oko sebe čujem da se govori samo skitski i rašanski i čini mi se da mogu da pišem na getski način.
Iz ovog pisma se vidi, da u prvom veku naše ere, jezik na teritoriji današnje Rumunije ne pripada grupi latinskih jezika! Sve rumunske knjige do polovine 17. veka pisane su srbskim pismom. Crkvene slovenske knjige iz starih štamparija obično se u literaturi nazivaju vlaške. Hrvat Josip Badalić za rumunsku književnost do kraja 16 veka kaže da je pisana na srbskom jeziku. Počecikorišćenja novog rumunskog jezika u literaturi nisu zabeleženi pre 16. veka!
Stanovništvo nikada nije naučilo nametnuti latinski jezik ali je u svoj srbski unosilolatinske reči. Te su se tuđice vremenom namnožile jer su i rumunski filolozi davali prednost tuđicama iz latinskog i unosili nove iz romanskog. Tako je skovan rumunski jezik (i moldavski).
Najstariji dokument rumunskog jezika je jedno pismo bojara Neakšula iz 152. godine a radi se o prevodu crkvenih tekstova sa srbskog na rumunski.
Rumuni su do 19 veka upotrebljavali ćirilicu sa znacima DŽ i C a moldavska varijanta i danas koristi ćirilicu.
Aradska, Bukovinska, Erdeljska i Vršačka ili Karansebeška eparhija bile su u sastavusrbske Karlovačke mitropolije do 1864 godine dok je Temišvarska eparhija ostala u sastavu do 1919. godine.
Zanimljiva je povelja vojvode Jeremije Movila iz 1603 u kojoj se Srbi spominju kao stanovnici Moldavije. Zapisi starih putopisaca nedvosmisleno upućuju da je stanovništvo Moldavije u 16. i 17. veku bilo srbsko. Ti podaci se nalaze kod Rajhersdorfa, Nemca iz Saksonije, koji opisujući Moldaviju u 1541 godine navodi da u tom vojvodstvu žive Srbi!
Poljak Strijevski 1575 piše da Srbi žive u Besarabiji, istočnoj provinciji Moldavije a putopisac Krekvic iz Transilvanije navodi da Srbi u Moldaviji žive od starine (1685).
Istoričari se nisu bavili značenjem imena Vlasi koje nije etničko. Vlasi su drugo ime za Srbe ili naziv za stočare u srednjovekovnoj Srbiji. Srbi stočari su slavili boga Volosa (Vlahosa) kao oličenje Vlašića koje otvara leto, kao što su ih zvali i Ilirima ili Rašanima.
I dan danas Hrvati ostatke pripadnika dalmatinske Zagore nazivaju Vlasima ili Vlajima. Austrija je život i organizaciju Srba u Vojnoj Krajini, 1630. godine, regulisala Vlaškim
Ustavom, latinski Statuta Valahorum.
Da su Austrijanci smatrali Vlahe Srbima svedoči savetnik austrijske carice MarijeTerezije (18. vek) Johan Kristof Bartenštajn. On pišući o Srbima u današnjojTransilvaniji ( mađ.Erdelj) u Rumuniji izveštava da su ovde sredinom 18. veka živeli isključivo Srbi i samo Srbi bez Mađara i bez Rumuna. On ih naziva Vlasima i kaže da govore samo srbskim jezikom, da su pravoslavne veroispovesti a da su pounijaćeni priznali Papu za poglavara!
Nažalost, danas se potomci tih stanovnika u Transilvaniji ubrajaju u Mađare, govore mađarski i svi su rimokatolici. Njih je dva miliona i imaju zahtev za političkom autonomijom. Interesantno da oni nisu asimilovani u Rumune nego u Mađare. Prelomni momenat je bio odluka o povećanju poreza u 18. veku pa je jedini način da Srbi pravoslavci ne plaćaju taj porez bio pokatoličenje i mađarizacija jer da su Erdeljski Srbi porumunjeniostali bi pravoslavci ali bi bili velika prepreka Vatikanu ka širenju rimokatoličanstva prema Ukrajini, Belorusiji,Rusiji...
Isti proces imamo i u Hrvatskoj kada Vojna Krajina Hasburgovcima više nije trebala a taj proces nažalost traje i danas.
Proces stvaranja novih naroda pokazuje nam i primer Severne Makedonije gde se srbska država odrekla svih svojih zadužbina a Severna Makedonija zaokružila državnost na srbskim grobovima. Danas smo svedoci stvaranja još jednog novog Naroda. Ono što su Rumunske političke elite završile pre 150 godina crnogorska politička elita pokušava da stvori danas homo novus novog čoveka!
