Crna Gora kao sezonska država: Tri mjeseca zarade, devet mjeseci praznih kreveta

Crna Gora i dalje funkcioniše kao izrazito sezonska turistička destinacija, bez obzira na optimistične poruke koje se svake godine ponavljaju uoči i tokom ljetnje sezone.

U praksi, najveći dio prihoda ostvaruje se u kratkom periodu – tokom jula i avgusta – dok se ostatak godine svodi na borbu za opstanak velikog dijela turističke privrede. Turizam, koji se često predstavlja kao stabilan oslonac ekonomije, ostaje krhak i krajnje zavisan od nekoliko sedmica dobre posjećenosti.

Na taj problem je sinoć, povodom turističke Nove godine, ukazao i Žarko Radulović, jedan od najiskusnijih hotelijera u Crnoj Gori. Govoreći o stanju u turizmu, Radulović je poručio da se ključni problem ne mijenja godinama – sezona se ne produžava, a sistem se i dalje oslanja na kratki ljetnji maksimum.

– Mi i dalje živimo od dva do tri mjeseca dobre sezone. Sve ostalo je borba. Bez ozbiljnog produženja sezone nema stabilnog turizma - poručio je Radulović, naglašavajući da ni praznični periodi i pojedinačni dobri rezultati ne mogu zamijeniti dugoročnu strategiju.

Takav model čini crnogorski turizam izuzetno ranjivim. Država koja najveći dio turističkog prihoda ostvaruje u kratkom vremenskom intervalu nema prostora za pogrešne procjene, niti luksuz da ignoriše odluke koje utiču na strukturu gostiju, posebno onih koji dolaze van glavnog špica sezone.

U tom kontekstu, pitanje uvođenja viza ruskim državljanima dobija dodatnu težinu. Prema zvaničnim podacima Monstata za prethodnu godinu, turisti iz Rusije činili su oko 18 odsto ukupnog broja noćenja u Crnoj Gori, što znači nekoliko miliona noćenja godišnje. Riječ je o jednom od najznačajnijih emitivnih tržišta, posebno važnom za privatni smještaj i duže boravke van jula i avgusta.

Iako kompletni godišnji podaci za 2025. još nijesu objavljeni po strukturi zemalja, raspoložive analize ukazuju na jasan trend pada. Prema analizama turističkog prometa u prvim mjesecima 2025. godine, ruski državljani su u prvom tromjesečju ostvarili više od 115 hiljada noćenja manje nego u istom periodu prethodne godine, što ukazuje na slabljenje tog tržišta već na početku godine, naročito u vansezonskom periodu.

Na potrebu opreza u vođenju vizne politike ranije je za Dan upozorio i finansijski analitičar Oleg Filipović, komentarišući uvođenje viza. On je tada istakao da se vizna politika ne smije donositi odvojeno od ekonomskih interesa zemlje i da svaka administrativna prepreka ima direktan uticaj na turistički promet, posebno u državama koje snažno zavise od turizma.

Filipović je upozorio da turističke destinacije moraju pažljivo vagati efekte viznih režima, jer se pad dolazaka i noćenja vrlo brzo preliva na prihode privatnog sektora, ugostiteljstva i pratećih d‌jelatnosti, dok se posljedice osjećaju mnogo duže nego što traje sama odluka.

Iskustvo sa uvođenjem viza za Tursku pokazalo je da tržište reaguje brzo, a individualni gosti – koji nijesu vezani za organizovane aranžmane – prvi mijenjaju destinacije. Upravo je riječ o profilu turista koji je za Crnu Goru najvažniji u predsezoni i postsezoni.

U slučaju Rusije, potencijalni efekti mogu biti još izraženiji. Riječ je o gostima koji su godinama popunjavali privatni smještaj u aprilu, maju, septembru i oktobru, boravili duže i održavali potrošnju u periodima kada je veliki dio kapaciteta prazan. Njihov izostanak ne bi se ravnomjerno rasporedio, već bi najviše pogodio privatne izdavaoce, male ugostitelje i sredine koje nemaju mogućnost da u dva ljetnja mjeseca nadoknade gubitke cijele godine.

Često se kao odgovor nudi teza da će jedno tržište biti zamijenjeno drugim, ali praksa pokazuje da takvi procesi traju godinama i zahtijevaju jasnu strategiju, ulaganja i ozbiljnu promociju. Pad broja noćenja, sa druge strane, osjeti se gotovo odmah.

Suštinski problem, međutim, nije samo u jednom tržištu ili jednoj odluci. Problem je u modelu razvoja koji Crnu Goru već decenijama drži zarobljenu između tri mjeseca zarade i devet mjeseci praznih kreveta. Sve dok se sezona stvarno ne produži i dok turizam ne postane stabilna d‌jelatnost tokom većeg dijela godine, svaka nova administrativna prepreka dodatno će ogoliti slabosti sistema koje se predugo prikrivaju optimističnim saopštenjima i kratkoročnim statistikama.