HIC RHODUS, HIC SALTA: Ilirsko ime i srpski jezik - istorijska svjedočanstva koja otvaraju velika pitanja
PRIREDIO: Igor Rems
Koliko mi znamo, kakva su nam saznanja i da li smo svesni kako je u istoriji nazivan naš narod kao i sam jezik?
Zašto se tako lako odričemo samih sebe dozvoljavajući da nam “drugi” kradu jezik, pa i samo Ime. Da li je zaboravnost neodgovornost, naivnost do onog “ma, pusti” ili “lako ćemo” utisnuta u naš genetski Kod kroz milenijumsko trajanje? Zašto je naša zvanična nauka inferiorna, nemoćna, gotovo bespomoćna kao da je nema, iako je Istina na našoj strani? Zašto pristajemo
da se političkim manipulacijama pljačka naš Jezik i Ime?
Veliki francuski slavista Siprijan Rober svojim istraživanjima izneo je decidnu tvrdnju da je srpski Narod Majka svih naroda a da je srpski Jezik Majka svih jezika (misli se na indoevropske narode i jezik, prim. autora).
Ilirski jezik
Austrijska (Habszburška) administracija je posle velike seobe Srba 1690. godine, Srbe u zvaničnim dokumentima redovno nazivala Ilirima (Illyrier), a njihov jezik ilirskim. Za upravljanje srpskim pitanjima postojala je posebna državna institucija – Ilirska dvorska deputacija (kasnije Ilirska dvorska kancelarija), a doneti su i zakoni poput Ilirskog regulamenta. Takođe, su za Srbe upotrebljavali u zvaničnim dokumentima ime Vlasi o čemu je na portalu već pisano na tu temu.
Kada je Napoleon početkom 19. veka zauzeo delove Balkana (Dalmaciju, Istru, Sloveniju i deo Hrvatske), osnovao je Ilirske provincije (1809–1814), smatrajući to stanovništvo naslednicima antičkog Ilirika.
U 16, 17. i 18. veku, strani putopisci i kartografi često su teritoriju današnje Srbije, Bosne i Dalmacije označavali kao Illyricum, a stanovnike kao Ilire, jer su antička imena teritorija prenosili na tadašnje narode koji su tu živeli.
Istorijska upotreba naziva „ilirski jezik“ otvara važna pitanja o poreklu Srba, kontinuitetu stanovništva Balkana i odnosu antičkih i srednjovekovnih etničkih naziva. Istraživanje povezuje svedočanstva starih filologa i istoričara, uključujući vizantijske zapise o Tribalima, sa rezultatima savremenih arheogenetskih istraživanja, među kojima je i studija objavljena u časopisu Cell 2023. godine. Posebna pažnja posvećena je istorijskoj upotrebi imena Iliri i tumačenjima koja srbski jezik dovode u vezu sa ilirskim nazivom.
Istraživanje etimološkog, filološkog i genetskog razvoja termina „ilirski jezik” otkriva fascinantan kontinuitet koji potvrđuje duboku autohotnost južnoslovenskog stanovništva na Balkanu. Termin koji je u antici označavao drevna plemena (Ilire, Tribale, Dardance), tokom srednjeg veka, renesanse i kasnijih epoha kontinuirano je korišćen kao univerzalni sinonim za srpski narod i južnoslovenske govore. Ovaj izveštaj predstavlja iscrpnu, naučno utemeljenu sintezu najstarijih vizantijskih spisa, predanja o Svetom Jeronimu, kao i monumentalnih rečnika i gramatika od 16. do 19. veka.
Kada se ovi istorijski izvori ukrste sa najnovijim arheogenetskim istraživanjima objavljenim u prestižnom časopisu „Cell“ (2023), dolazi se do nedvosmislenog zaključka: Srbi i ostali “balkanski Sloveni” (čitaj - Srbi, prim. autora) nisu samo doseljenici iz 7. veka, već direktni biološki i kulturni potomci antičkog paleobalkanskog stanovništva (Ilira i Tribala, odnosno Tračana. Interesantno je da se u literaturi često zamenjuju imena Iliri i Tračani, zavisno od autora, da li su sa Zapada, najčešće iz zapadnog Rimskog Carstva ili Istočnog). Ogromno jezičko blago prikupljeno pod „ilirskim“ imenom zapravo predstavlja autentično nasleđe naroda koji na ovim prostorima živi milenijumima.
Genetski i istorijski dokazi
Pitanje porekla jezika kojim govore Srbi i srodni narodi vekovima je bilo predmet političkih sporova. Cilj je često bio osporiti njihovo drevno, autohtono poreklo na Balkanu. Međutim, analiza starih izvora pokazuje da su govori od Jadranskog mora do Panonije u međunarodnim, diplomatskim i crkvenim krugovima najčešće nazivani „ilirskim“.
Najveća multidisciplinarna studija drevnih genoma Balkana, objavljena krajem 2023. godine u prestižnom časopisu Cell, dala je definitivan odgovor. Tim sa Harvarda (David Rajh) analizirao je preko 130 drevnih genoma, uključujući ostatke iz rimskog grada Viminacijuma u Srbiji.
Podaci pokazuju fascinantan genetski kontinuitet: savremeni Srbi i “balkanski Sloveni” nisu potpuno zamenili starosedeoce u 7. veku, već su biološka mešavina u kojoj oko 80% genetike potiče direktno od antičkog paleobalkanskog stanovništva (Ilira, Tribala, Dardanaca). Ova naučna činjenica daje biološku potvrdu autohtonističkoj tezi – mi jesmo potomci antičkih plemena Balkana.
„Vizantijski“ (Romejski) izvori i Tribali
Mnogo pre pojave štampe, vizantijski autori su savršeno dobro znali ko naseljava Balkan. Termin „Tribali“ (najmoćnije paleobalkansko pleme u dolini Morave) kontinuirano se koristi kao direktan sinonim za Srbe. Vizantijski istoričar Nikita Honijat (12. vek) beleži kampanje protiv „naroda Tribala (koje neko može nazvati i Srbima)“. Ovu praksu nastavljaju Laonik Halkokondil i Duka u 15. veku, tretirajući Moravsku Srbiju despota Stefana Lazarevića kao legitimnu Tribaliju/Iliriju.
Žitije Svetog Ahilija, koje je pronašla Klementina Ivanova, čuva se na Hilandaru (rukopis br. 230), i datira s kraja 14. veka. U njemu piše: „Ovi Tribali se, dakle, sopstvenim jezikom nazivaju Srbima. Prosvećeni beše pod vođstvom i propovedanjem Tita apostola.”
Srpskog kralja Mihaila Vojislavljevića njegov savremenik Georgije Kedrin naziva: „Triballorum ac Serborum principatum“. Takođe prema Georgiju Kedrinu (tokom 1050-ih) i Jovanu Skilici (oko 1057), Mihailo je „Arhont Srba i Tribala“ (Τριβαλλών και Σέρβων…αρχηγός[19]/ Τριβαλλῶν καὶ Σέρβων…ἀρχηγός).
Nakon smrti cara Dušana i raspada Srpskog carstva, Jovan Kantakuzin zapisao je: „U isto vreme umro je i kralj, vladar Tribala (to jest car Dušan) i ne mali metež se rasplamsa među Tribalima (to jest Srbima). Naime i Simeon (Nemanjić), kraljev brat… težio je za čitavom vlašću nad Tribalima…”
Prema Nićiforu Grigori, u vreme krunisanja Dušana za cara njegova država je podeljena između Dušana i njegovog sina Uroša kao formalnih savladara pri čemu navodi „…Α od tada ca sinom je podelio čitavu državu: njemu [sinu] ustupio je da po tribalskim običajima vlada [zemljom] od Jonskog zaliva i reke Dunava do grada Skoplja.
Marin Barleti (1450—1513), u svojoj biografiji o Skenderbegu (objavljenoj između 1508—10) napisao je da je otac Skenderbegove majke Vojislave, bio „tribalski plemić” (lat. pater nobilissimus Triballorum princeps). Vojislava je majka Đurađa Kastriota Skenderbega, a unuka Vuka Brankovića, i kao takva imala je i nadimak Tribalda.
Sveti Jeronim i ilirska pismenost
Predanje o Svetom Jeronimu (342–420 n.e.), prevodiocu Biblije na latinski koji je rođen na granici Dalmacije i Panonije, govori da je on bio ilirskog porekla. Tokom srednjeg veka, glagoljaška tradicija je čvrsto verovala da je upravo on izumeo glagoljicu i preveo Sveto pismo na svoj maternji „ilirski“ (odnosno slovenski/srbski) jezik. Papa Inoćentije IV je 1248. čak zvanično priznao služenje na narodnom jeziku upravo pozivajući se na Jeronimov „ilirski“ autoritet.
Postavlja se pitanje ako je Austrija tokom cele svoje istorije koristila za Srbe naziv Iliri a za srbski jezik ilirski, naravno ne radi empatije i dobročinstva, nego iz drugih pobuda, čudno je da sada podržavaju Albance u njihovim lažima da su oni autohtoni narod i da su Iliri njihovi preci a da su Srbi doseljenici?
Ko govori Istnu jer Istina je samo jedna ne postoje dve. Svesni smo da kada je u pitanju politika da je sve moguće da se jednostavno ukrade tuđi jezik i proglasi svojim. Po jednom nemačkim autoru Albanci su na ovdašnje prostore doseljeni 1042/3 godine! Indikativno je da pravi “ Albanci” sebe nazivaju Šiptari a zemlju Šćiperija i/li Šćipnia.
Kada je u pitanju politička arhitektura sve je moguće: tako su muslimani iz Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore prešli neverovatan put od Srba islamske veroispovesti, kroz komunizam, do muslimana sa velim M, zatim Bosanaca , baštineći srednjovekovnu hrišćansku heraldiku ljiljana, da bi se danas zadržali na imenu Bošnjaci zagovarajući da su njihovi preci Bogumili, jedna hrišćanska linija dualističkog verovanja koja je u srednjem veku proglašena za jeres.
Na slici:
Leksandar Komulović (1582) – Nauch Charstianschi za Slovignschi narod v vlaasti iazich
Opis: Hrišćanska nauka za slovenski narod na naslovnoj strani stoji i italijanski naslov gde se slovenski ( čitaj srbski, prim. autora) imenuje ilirskim (Dottrina christiana per la natione Illirica nella propria lingua).
