Bečić uzdrmao dukljanski mit: Vučji do umjesto Tuđemila
PIŠE: Mićo Lutovac
Inicijativa potpredsjednika Vlade Crne Gore Alekse Bečića da se Dan Vojske Crne Gore ubuduće obilježava 28. jula, na godišnjicu slavne bitke na Vučjem dolu, umjesto dosadašnjeg 7. oktobra, izazvala je burne reakcije u dijelu političke javnosti. Posebno su se oglasili predstavnici Evropskog saveza u Baru, koji u mogućoj promjeni datuma vide navodni istorijski revizionizam i ugrožavanje crnogorske državnosti.
Međutim, upravo ova rasprava otvara mnogo važnije pitanje: zašto bi savremena Vojska Crne Gore svoj praznik vezivala za srednjovjekovnu Duklju, čiji se politički, etnički i državnopravni karakter ne može jednostavno izjednačiti sa savremenom Crnom Gorom, umjesto za jednu od najslavnijih i nesumnjivo dokumentovanih pobjeda vojske Knjaževine Crne Gore?
Bečićev predlog zato zaslužuje ozbiljnu podršku. Ne zato što bi srednjovjekovnu istoriju trebalo izbrisati, već zato što državni i vojni praznici moraju počivati na jasnim, istorijski utemeljenim i prepoznatljivim događajima.
Bečić: Vučji do je putokaz ka međunarodnom priznanju Crne Gore
Potpredsjednik Vlade Aleksa Bečić saopštio je 12. novembra u Skupštini Crne Gore da će predložiti izmjene zakonskog rješenja kojima bi 28. jul bio ustanovljen kao novi Dan Vojske.
Odgovarajući na poslaničko pitanje Borisa Bogdanovića, Bečić je objasnio da ova inicijativa ima podršku ministra odbrane i načelnika Generalštaba Vojske Crne Gore.
Prema njegovom obrazloženju, velika pobjeda na Vučjem dolu 1876. godine, zajedno sa pobjedom na Fundini, otvorila je put istorijskoj 1878. godini, kada je Crna Gora na Berlinskom kongresu stekla međunarodno priznanje nezavisnosti.
Bečić pritom nije osporio značaj pobjede nad vizantijskom vojskom kod Bara, niti slavnih bitaka na Krusima, Martinićima, Grahovcu i Mojkovcu. Naprotiv, predložio je da i drugi značajni datumi dobiju odgovarajuće mjesto u vojnoj tradiciji i obilježavanju praznika pojedinih rodova i jedinica.
Takvo obrazloženje pokazuje da nije riječ o brisanju istorije, već o drugačijem vrednovanju događaja koji treba da predstavlja centralni praznik Vojske Crne Gore.
Posebnu težinu inicijativi daje činjenica da se upravo ove godine navršava 150 godina od bitke na Vučjem dolu.
Na tom bojištu 28. jula 1876. godine, pod vrhovnom komandom knjaza Nikole Petrovića Njegoša, crnogorski i hercegovački bataljoni nanijeli su težak poraz osmanskoj vojsci.
Bila je to pobjeda sa poznatim komandantima, istorijski dokumentovanim okolnostima i neposrednim značajem za oslobodilačke ratove koji su prethodili Berlinskom kongresu.
Zato se postavlja sasvim opravdano pitanje: zar takav događaj nije dostojniji da bude centralni simbol savremene vojne tradicije od jedne bitke iz XI vijeka, čije se nasljeđe danas često tumači kroz političke i nacionalne kategorije nastale mnogo vjekova kasnije?
Dašo Durutović je još u oktobru otvorio pitanje Tuđemila
Zanimljivo je da je upravo "Barski portal", više od mjesec dana prije Bečićeve inicijative, objavio kolumnu advokata Dragutina Daša Durutovića pod naslovom „Od Tuđemila do Gajetuše: Ko i zašto prekraja istoriju Crne Gore?“.
U tekstu objavljenom 9. oktobra 2026. godine Durutović je kritikovao način na koji se srednjovjekovna istorija upotrebljava za dokazivanje savremenih nacionalnih i državnih teza.
Njegov osnovni argument bio je jednostavan: u XI vijeku, kada je Stefan Vojislav ratovao protiv Vizantije, nije postojala Crna Gora pod tim imenom, niti je moguće vojsku tog vremena bez dodatnog istorijskog objašnjenja proglasiti vojskom savremene crnogorske države.
Durutović je podsjetio da je tada postojala Duklja, sa sopstvenim vladarom i političkim okolnostima koje su se suštinski razlikovale od kasnije istorije Crne Gore.
Posebno je osporio naknadno pripisivanje savremenih nacionalnih odrednica srednjovjekovnim ličnostima, navodeći i primjer Svetog Jovana Vladimira, koji se u pojedinim savremenim predstavljanjima označava kao „crnogorski princ“.
Suština njegovog prigovora nije u tome da se Duklja izbriše iz istorije prostora današnje Crne Gore, već da se nekadašnji vladari, države i stanovništvo ne predstavljaju kao da su živjeli u današnjim političkim i nacionalnim okvirima.
Durutović je još tada ukazao da je za Dan Vojske mogao biti odabran neki od brojnih slavnih bojeva iz kasnije crnogorske istorije, pominjući Vučji do, Grahovac, Mojkovac, Kruse, Martiniće i Carev laz.
Njegova oktobarska kolumna danas dobija posebnu aktuelnost jer je upravo Vučji do, koji je naveo kao jednu od mogućnosti, postao predmet zvanične inicijative potpredsjednika Vlade.
Durutović je, dakle, otvorio pitanje koje je sada stiglo do najviših državnih institucija: zašto se prilikom izbora praznika Vojske prednost daje udaljenom srednjovjekovnom događaju, a ne bitkama koje su neposredno oblikovale modernu crnogorsku državu?
I u svojoj ranijoj kolumni „Quo vadis Montenegro: Dan državnosti ili dan zamjene identiteta?“, objavljenoj 13. jula 2025. godine, Durutović je kritikovao istovremeno pozivanje na različite, ponekad međusobno suprotstavljene istorijske tradicije, bez jasnog objašnjenja njihovog odnosa prema savremenom državnom identitetu.
Tuđemili: Istorijski događaj ili politički konstruisan kontinuitet?
Pobjeda Stefana Vojislava nad vizantijskom vojskom 1042. godine predstavlja značajan događaj srednjovjekovne istorije. Njeno postojanje nije sporno, ali su politička tumačenja njenog značaja za današnju Crnu Goru predmet rasprave.
Prvi problem je hronološki. U vrijeme bitke nije postojala Crna Gora kao država pod današnjim imenom. Postojala je Duklja, a kasnije se u istorijskim izvorima javlja Zeta, dok se ime Crna Gora učvršćuje tokom narednih vjekova.
To, naravno, ne znači da srednjovjekovna Duklja nema nikakve veze sa istorijom prostora današnje Crne Gore. Ali teritorijalna i istorijska povezanost nisu isto što i dokaz neprekinutog državnopravnog, vojnog ili nacionalnog kontinuiteta.
Upravo na toj razlici počiva najozbiljniji prigovor dosadašnjem izboru Dana Vojske.
Drugi problem je datum. U savremenoj literaturi bitka se najčešće vezuje za noć između 6. i 7. oktobra 1042. godine, ali treba razlikovati srednjovjekovno datovanje od današnjeg kalendarskog obilježavanja. U XI vijeku nije postojao gregorijanski kalendar, koji je uveden tek 1582. godine.
Zato je opravdano tražiti jasno istoriografsko objašnjenje na osnovu kojih izvora i kalendarskog računa je upravo 7. oktobar ustanovljen kao savremeni državni datum. To samo po sebi ne dokazuje da je datum pogrešan, ali pokazuje da se on ne može proglašavati neupitnim bez obrazloženja.
Treći problem je nacionalni. Dukljani XI vijeka ne mogu se automatski poistovjećivati sa današnjim nacionalnim kategorijama. Srednjovjekovne političke zajednice nisu bile organizovane po principima modernih nacionalnih država.
Istovremeno, u srpskoj istoriografskoj tradiciji Duklja i Vojislavljevići zauzimaju važno mjesto u istoriji srednjovjekovnih srpskih zemalja. I Barski portal je ranije objavljivao tekstove koji Tuđemilsku bitku tumače u tom kontekstu.
Prema tome, nije sporno da se događaj iz 1042. godine izučava i obilježava. Sporno je kada se iz njega izvodi jedna jedina, politički poželjna verzija hiljadugodišnjeg nacionalnog kontinuiteta.
Nije neophodno poricati srednjovjekovno nasljeđe da bi se priznalo da je Vučji do neposrednije povezan sa istorijom vojske i države koja je 1878. godine dobila međunarodno priznanje.
Evropski savez Bar: Mnogo uzbune, malo odgovora na suštinsko pitanje
Umjesto ozbiljne rasprave o istorijskim kriterijumima za izbor Dana Vojske, iz Evropskog saveza Bar stiglo je saopštenje ispunjeno optužbama za revizionizam, političke zloupotrebe i ugrožavanje državnog kontinuiteta.
Iz ove političke organizacije tvrde da je 7. oktobar 1042. godine jedan od najznačajnijih temelja državne samostalnosti na prostoru današnje Crne Gore i da bi promjena praznika predstavljala potiskivanje tog nasljeđa.
Posebno ističu da su Tuđemili za Bar više od mjesta srednjovjekovne bitke, te da predstavljaju simbol povezanosti grada sa nastankom i razvojem državnosti.
Međutim, u čitavom reagovanju izostaje odgovor na ključno pitanje: zašto bi upravo ovaj događaj morao imati prednost nad Vučjim dolom, kada je riječ o zvaničnom prazniku Vojske Crne Gore?
Iz Evropskog saveza poručuju:
„Crnogorska istorija ne počinje u XIX vijeku, niti se njeno bogatstvo može svesti na pojedinačne događaje, ma koliko oni bili slavni.“
Naravno da istorija prostora današnje Crne Gore ne počinje u XIX vijeku. Ali iz toga ne proizlazi da je vojska Stefana Vojislava isto što i vojska knjaza Nikole, niti da se između te dvije istorijske formacije može povući neprekinuta institucionalna linija.
U saopštenju se zatim insistira na kontinuitetu od Duklje, preko Zete, do savremene Crne Gore.
To je legitimno istorijsko tumačenje u mjeri u kojoj se govori o nasljeđu i teritorijalnim vezama, ali nije dovoljno da se dokaže neprekinuti kontinuitet iste države, iste vojske ili istog nacionalnog identiteta.
Posebno je neobična tvrdnja da se datum ne smije mijenjati zato što je već postao dio institucionalne tradicije savremene Vojske.
Zar je odluka donesena u novijoj političkoj istoriji toliko nedodirljiva da o njoj više ne smije biti rasprave?
Ako se državni praznici i simboli mogu ustanovljavati zakonskim putem, onda se, uz odgovarajuću proceduru i obrazloženje, mogu i mijenjati. Sam predlog promjene nije dokaz zloupotrebe institucija.
Upravo zato reagovanje Evropskog saveza više liči na političku odbranu postojećeg simboličkog poretka nego na argumentovano osporavanje Bečićeve inicijative.
Optužba za revizionizam ne može biti zamjena za istorijske činjenice, kao što ni pozivanje na hiljadugodišnju državnost ne može automatski riješiti pitanje koji datum najbolje predstavlja vojnu tradiciju Crne Gore.
Vučji do ne treba da bude talac savremenih identitetskih podjela
Predlog da se Dan Vojske obilježava na godišnjicu bitke na Vučjem dolu dobio je podršku i predsjednika Opštine Nikšić Marka Kovačevića.
On je podsjetio da su Opština Nikšić i Srpska pravoslavna crkva dostojno obilježile 150 godina od te bitke, ocjenjujući da je država, uz izuzetak predsjednika Skupštine Andrije Mandića, propustila da jubileju posveti potrebnu pažnju.
Kovačević je naglasio i zajedništvo crnogorskih i hercegovačkih bataljona koji su pod komandom knjaza Nikole izvojevali veliku pobjedu.
Taj aspekt Vučjeg dola posebno je važan.
Bila je to pobjeda u kojoj se prepoznaje istorijsko savezništvo Crne Gore i Hercegovine, oslobodilačka borba protiv Osmanskog carstva i politički put koji je vodio ka međunarodnom priznanju crnogorske nezavisnosti.
Sve su to događaji koji pripadaju dokumentovanoj istoriji Knjaževine Crne Gore, bez potrebe da se savremeni nacionalni pojmovi projektuju hiljadu godina unazad.
I zato je teško razumjeti zbog čega bi izbor Vučjeg dola predstavljao napad na crnogorsku državnost, kada je upravo ta bitka jedan od najznačajnijih simbola njenog oslobodilačkog puta.
Vrijeme je da istorija dobije prednost nad političkim mitovima
Crna Gora ima dovoljno stvarnih, slavnih i istorijski dokumentovanih vojnih pobjeda da ne mora svoj centralni vojni praznik zasnivati na spornom tumačenju srednjovjekovnog kontinuiteta.
To je suština i Bečićevog predloga, ali i ranijih upozorenja Dragutina Daša Durutovića da se istorija ne smije prilagođavati dnevnopolitičkim potrebama.
Tuđemilska bitka može ostati dio istorijskog pamćenja Bara, Duklje i šireg srpskog i južnoslovenskog srednjovjekovnog nasljeđa. Ali to ne znači da mora ostati i Dan Vojske Crne Gore.
Evropski savez ima pravo da se protivi promjeni. Ipak, bilo bi uvjerljivije da umjesto teških političkih kvalifikacija ponudi konkretne istorijske razloge zbog kojih je 7. oktobar primjereniji od 28. jula.
Umjesto toga, njihovo reagovanje ostavlja utisak nemoći pred činjenicom da se konačno otvara pitanje koje je odavno trebalo postaviti.
Vučji do nije izmišljeni simbol, niti je njegov značaj potrebno dokazivati ideološkim konstrukcijama. On pripada istoriji države koja je pod knjazom Nikolom vodila oslobodilačke ratove i stekla međunarodno priznanje.
Zato bi prihvatanje 28. jula za Dan Vojske bilo opravdano i dostojanstveno rješenje, uz puno poštovanje svih ostalih značajnih događaja iz istorije ovih prostora.
Istorija Crne Gore neće biti siromašnija ako Dan Vojske prestane da se obilježava 7. oktobra. Naprotiv, njena moderna vojna tradicija dobila bi praznik neposredno povezan sa jednom od najslavnijih pobjeda vojske koja je stvarala međunarodno priznatu crnogorsku državu.
