Od Bara do Elbasana: Sveti Jovan Vladimir i svjedočanstva srpskog trajanja
PIŠE: Igor Rems
Kako nam u susret dolaze dani Sv. Jovana Vladimira uz ponoćno hodočašće na Rumiju i jedno lepo hodočašće do Albanije, zapravo, poseta crkvi Sv. Jovana Vladimira u Elbasanu (okrug Bradašeš) lepo je da se podsetimo nekih istorijskih činjenica.
U nekoliko prethodnih osvrta, kada je bilo reči o Jeleni Anđel, u narodu nazvana Jelena Anžujska, spomenut je vladar, kralj Napulja i Sicilije Karlo I Anžujski (1266-1285). Robert I je bio njegov unuk, sin Karla II (1248/54-1309), a vladao je od 1309 do 1343/5 godine.
Na slici koju objavljujemo uz tekst, označenoj kao broj 1, vidi se kamena ploča iz 1381. godine na kojoj je uklesan grb srpskog velikaša (u službi cara Dušana) i kneza Karla Topija (1331—1388), iz njegove zadužbine, starog srpskog manastira Svetog Jovana Vladimira u Bradašešu, u okrugu Elbasan, Stara Srbija, koji je posvećen srpskom vladaru Duklje, Jovanu Vladimiru (990—1016).
Na grbu je uklesan propeti lav na čelenci, koji na glavi ima krunu. Na kacigi i štitu nalaze se hrišćanski simboli: krst i ljiljan (Fleur-de-lis).
Desno od grba uklesano je ime Karla Topija na starom srpskom pismu i jeziku: „KORΛA ѲOPNA“ (grč. KAROΛOΣ TOPIA, ital. CARLO THOPIA), gde su spojena slova „P“ i „N“ (čita se kao „I“).
Na ostalom delu teksta, vidna su slova „I“, „S“, iz starog srpskog pisma. U tekstu se spominje stara srpska reč „MATI“ (majka), čija su slova spojena. U to vreme, slova su često bila „spajana“. Slovo „A“ uklesano je u karakterističnom stilu, koji se može videti u Miroslavljevom jevanđelju iz 12. veka. Takođe, slovo „M“ uklesano je u karakterističnom stilu, koji se može videti u starim srpskim hrisovuljama, poput hrisovulja od kralja Milutina, kralja Stefana Dečanskog i cara Dušana.
Manastir Svetog Jovana Vladimira u Bradašešu, podignut je 1381. godine, od strane kneza Karla Topija, na temeljima starije crkve o čemu svedoči uklesani natpis na srpskom, latinskom i grčkom jeziku, i u njega je preneo mošti srpskog kneza Jovana Vladimira, koje su se od sredine 13. veka nalazile u Draču. U svojoj zadužbini je kasnije sahranjen.
KO JE KARLO TOPIJA
Karlo Topija bio je sin Andreje Topije (1338—1342) i vanbračne ćerke napuljskog kralja Roberta I Anžujskog (1277—1343), princeze Helene, koji su pored njega imali još dva sina: Đurđa i Dominika.
Nažalost, Andrej Topija i Helena bivaju ubijeni od strane njenog oca Roberta I Anžujskog u Napulju, koji je bio protiv njihove ljubavi i braka. Naime, prilikom odlaska za Moreju preko Drača, princeza Helena upoznaje Andreju Topija u lučkom gradu Drač. Tada se zaljubljuju jedno u drugo i svoju ljubav krunišu brakom. Robert I Anžujski hteo je da uda svoju vanbračnu ćerku Helenu za vlastelu u Moreji, u tadašnjoj Kneževini Ahaja. Posle 11 godina braka i ljubavi između Helene i Andreje Topija, 1342. godine, Robert I Anžujski poziva ih u Napulj. Ona odlazi kod oca ne sluteći zlo koje im je njen otac spremio i bivaju ubijeni. Posle godinu dana od ubistva svoje ćerke i zeta, 1343. godine, stiže ga Božija kazna, kada umire u Napulju.
Ubistvo svojih roditelja, iako po majci Anžujac, Karlo Topija nikada nije oprostio dinastiji Anžuj-Napulj, protiv kojih je kasnije vodio žestoke ratove, kada ih je pobedio i proterao iz okupiranog Drača i Epira.
U braku sa srpskom princezom Vojislavom Balšić, Karlo Topija imao je troje dece: Đurđa (oženio se srpskom princezom Teodorom-Vojislavom Branković, čiji je otac bio sevastokrator Branko Mladenović), Jelenu i Vojsavu. Pored njih, imao je i četvoro vanbračne dece: Lazara, Tanuša, Nikitu i Mariju.
Na drugoj slici, odnosno dijelu iste slike označene kao broj 2, koju objavljujemo: Freska srpskog velikaša i kneza Karla Topija u pravoslavnom manastiru Ardenica kod mesta Lušnje, koji na odeždi ima srpskog dvoglavog orla (tračanski dvoglavi orao o čemu postoje arheološki dokazi). Takođe, manastir Ardenica poznat je i po tome što su se u njemu 1451. godine, venčali Đurađ Kastriot Skenderbeg i Donika, koji su imali sina Jovana (Ivana) II Kastriota (oženio se srpskom princezom Jerinom Irinom Branković.
Irina je bila treća ćerka srpskog despota Lazara Brankovića i despine Jelene Paleolog Branković. Deda po ocu bio joj je despot Đurađ Branković, a baba despina Irina Kantakuzin. Imala je starije sestre kraljicu Jelenui despinu Milicu. Kraljica Jelena je bila udata za poslednjeg bosanskog kralja, Stefana Tomaševića Kotromanića. Despina Milica je bila udata za poslednjeg epirskog despota, Leonarda III Tokoa. Irina se udala za Jovana II Kastriota, Skenderbegovog sina i grofa Spoleta 1485. godine.)
(Po tekstu Nemanje T. Vujkovića)
